Tài sản mã hóa vào diện giám sát rửa tiền, chung nhóm với bất động sản, ngoại tệ, kim loại quý,...

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang lấy ý kiến cho dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng, nhằm thiết lập quy trình thống nhất về tiếp nhận, thu thập và xử lý thông tin phục vụ giám sát trên cơ sở rủi ro. Dự thảo được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam vẫn nằm trong danh sách rà soát tăng cường của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính về chống rửa tiền (FATF), với chỉ 3 trong số 17 hành động theo kế hoạch của FATF được hoàn thành tính đến tháng 8 năm 2026.

Mục lục

01

Lý do xây dựng quy trình thống nhất

02

Phụ lục 01: Yêu cầu dữ liệu khách hàng và 10 nhóm ngành trọng yếu

03

Luật sửa đổi, chế tài xử phạt và mục tiêu ra khỏi danh sách rà soát

Lý do xây dựng quy trình thống nhất

Theo Ngân hàng Nhà nước, pháp luật hiện hành đã quy định nghĩa vụ về nhận biết khách hàng, báo cáo, cung cấp và lưu trữ thông tin, nhưng chưa hình thành đầy đủ một quy trình thống nhất trong toàn bộ quá trình giám sát phòng, chống rửa tiền. Dự thảo lần này quy định cụ thể các nguồn thông tin phục vụ giám sát, từ báo cáo của đối tượng giám sát, dữ liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước, kết quả đánh giá rủi ro, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, cấp phép đến thông tin từ các cơ quan, tổ chức trong và ngoài nước. Khi cần thiết, đơn vị giám sát có thể yêu cầu đối tượng giám sát cung cấp thêm tài liệu, thông tin và dữ liệu.

Phụ lục 01: Yêu cầu dữ liệu khách hàng và 10 nhóm ngành trọng yếu

Điểm đáng chú ý nhất là Phụ lục 01, nơi quy định cụ thể các thông tin về khách hàng mà đối tượng giám sát phải báo cáo. Ngoài tổng số khách hàng đang duy trì quan hệ hoặc hoạt động, các tổ chức tín dụng phải cung cấp số liệu riêng về khách hàng cá nhân và khách hàng tổ chức, phân theo ba mức độ rủi ro gồm thấp, trung bình và cao, cùng với tình trạng cư trú hoặc không cư trú và số lượng khách hàng thuộc diện VIP và ưu tiên. Riêng khách hàng cá nhân, dự thảo yêu cầu báo cáo thêm số lượng và tỷ lệ người có ảnh hưởng chính trị (PEP).

Với khách hàng tổ chức, dự thảo yêu cầu thống kê riêng số lượng khách hàng hoạt động trong 10 nhóm ngành và lĩnh vực. Các nhóm này gồm:

1. Tổ chức cung cấp dịch vụ chuyển tiền.
2. Doanh nghiệp kinh doanh ngoại tệ.
3. Sòng bạc và doanh nghiệp kinh doanh trò chơi có thưởng.
4. Ngân hàng đại lý.
5. Tổ chức phi lợi nhuận.
6. Công ty kinh doanh bất động sản, bao gồm cả đại lý.
7. Cửa hàng kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức.
8. Tổ chức trung gian như luật sư và kế toán.
9. Quỹ tín thác và các nhà cung cấp dịch vụ công ty.
10. Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.

Ngoài ra, đối tượng giám sát còn phải báo cáo số lượng khách hàng và giá trị giao dịch liên quan đến quốc gia, vùng lãnh thổ có rủi ro cao về rửa tiền, bao gồm các quốc gia được FATF và APG chỉ định, quốc gia trong danh sách chỉ định của Liên Hợp Quốc, và các khu vực tài phán rủi ro cao khác do chính đối tượng báo cáo xác định.

Luật sửa đổi, chế tài xử phạt và mục tiêu ra khỏi danh sách rà soát

Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng vào ngày 24 tháng 8 năm 2026, với 473 trong tổng số 476 đại biểu tán thành, tương đương 94,6%. Luật số 23/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2026, bổ sung 15 dấu hiệu đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa, bao gồm việc chia nhỏ giao dịch thành nhiều khoản dưới mức phải nhận biết khách hàng và chuyển ngay tài sản mã hóa tới nhiều tổ chức cung cấp dịch vụ tại quốc gia nằm trong danh sách của FATF. Theo Nghị định 339/2026/NĐ-CP, các sàn giao dịch, môi giới và đơn vị tư vấn bất động sản không báo cáo giao dịch giá trị lớn có thể bị phạt từ 40 đến 80 triệu đồng, còn không có quy định nội bộ về phòng, chống rửa tiền có thể bị phạt từ 20 đến 40 triệu đồng.

Dự thảo được xây dựng trong bối cảnh Chính phủ triển khai Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống rửa tiền giai đoạn 2026 đến 2030, nhằm chuẩn bị cho vòng đánh giá đa phương lần thứ ba của Nhóm châu Á Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG) đối với Việt Nam vào năm 2028, với mục tiêu đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách rà soát tăng cường của FATF. Tiến sĩ Nguyễn Thái Hà, Trưởng Khoa Pháp luật tại Học viện Ngân hàng, nhận định hệ thống phòng chống rửa tiền của Việt Nam đã phần lớn phù hợp với chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn còn phân mảnh, và sự vắng mặt của khuôn khổ pháp lý toàn diện cho tài sản ảo là lỗ hổng lớn nhất. Tiến sĩ Bùi Ngọc Sơn, nguyên Trưởng phòng Kinh tế quốc tế thuộc Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, cho rằng chế tài tài chính dù rất lớn nhưng chưa chắc đủ sức răn đe nếu khoản tiền phạt vẫn được xem như một phần chi phí làm ăn.

Nguồn tham khảo: VnEconomy