Giải mã bí ẩn đồng tiền bị bán khống nhiều nhất thế giới

Có một quy luật quen thuộc trên thị trường ngoại hối: giá dầu tăng thì đồng đô la Canada (CAD) thường mạnh lên. Là một trong những nước xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới, Canada thường hưởng lợi khi giá năng lượng đi lên và quy luật này đã được kiểm chứng qua nhiều thập kỷ.

Nhưng vài tuần gần đây, quy luật đó gần như mất tác dụng.

Dù dầu Brent liên tục tiến sát 100 USD/thùng vì căng thẳng Trung Đông, CAD vẫn dao động quanh đáy một tháng so với USD và theo dữ liệu vị thế mới nhất đã trở thành đồng tiền lớn bị bán khống nhiều nhất thế giới, vượt cả JPY, GBP và CHF.

Điều này cho thấy thị trường đang được dẫn dắt bởi những động lực khác ngoài giá dầu.

Cú sốc dầu mỏ và phép thử đối với CAD

Biến động dầu trong nửa đầu năm 2026 tạo ra một “phép thử tự nhiên” hiếm có cho mối quan hệ giữa dầu và CAD.

Xung đột Mỹ-Israel-Iran từ cuối tháng 2 đã kéo Brent từ dưới 70 USD lên hơn 140 USD/thùng chỉ trong vài tuần, mức tăng mạnh nhất kể từ Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1990.

Sau giai đoạn hạ nhiệt khi xuất hiện kỳ vọng ngừng bắn, Brent giảm về dưới 71 USD đầu tháng 7 rồi nhanh chóng bật tăng trở lại khi Houthi tấn công tàu chở dầu Saudi Arabia và đường ống Caspi ngừng hoạt động, làm gián đoạn khoảng 80% xuất khẩu của Kazakhstan.

Dữ liệu giao dịch cho thấy sự đứt gãy của mối tương quan này.

Từ 25/6 đến 24/7, Brent tăng từ khoảng 75,3 USD lên 96,8 USD/thùng, nhưng USD/CAD chỉ giảm từ 1,4200 xuống 1,4092, tương đương CAD chỉ mạnh lên chưa tới 1%.

Nói cách khác, một cú sốc dầu gần 30% chỉ tạo ra phản ứng rất nhỏ của CAD, cho thấy độ nhạy (beta) giữa CAD và giá dầu đã thu hẹp đáng kể, dù hướng tác động vẫn còn đúng.

Góc nhìn kỹ thuật: Thị trường đang giằng co

Các tín hiệu kỹ thuật cũng không phản ánh một xu hướng CAD suy yếu rõ rệt. RSI 14 ngày của USD/CAD từng lên 76,9 ngày 1/7 (USD quá mua), sau đó giảm nhanh xuống 28-29 (quá bán) chỉ trong hai tuần rồi hồi về 47-49 cuối tháng. Đây là diễn biến của một thị trường dao động mạnh hơn là một xu hướng rõ ràng.

ATR 14 ngày duy trì quanh 41-46 pip, cao hơn bình thường, trong khi ADX giảm từ 27,7 xuống 21,3, cho thấy xu hướng đang suy yếu và thị trường chuyển sang trạng thái tích lũy. MACD cũng hội tụ về đường zero, hàm ý động lượng giảm của CAD đang cạn dần chứ chưa xác nhận đảo chiều.

Với các trader chuyên nghiệp, đây là tín hiệu thị trường đang chờ chất xúc tác mới thay vì hình thành một xu hướng bền vững.

Khi dòng tiền và định giá kể hai câu chuyện khác nhau

Dữ liệu COT cho thấy cả nhóm quản lý tài sản lẫn quỹ đòn bẩy đều đang nắm vị thế bán ròng hơn 100.000 hợp đồng CAD.

Điều này khác với các đợt bán khống mang tính đầu cơ đơn thuần, bởi cả “tiền thật” và “tiền nóng” đều đang cùng đặt cược CAD sẽ tiếp tục suy yếu. Đây là nguyên nhân khiến CAD trở thành đồng tiền lớn bị bán khống nhiều nhất thế giới trong đầu tháng 7.

Tuy nhiên, định giá cơ bản lại chưa hoàn toàn đồng tình với quan điểm này.

Scotiabank vẫn ước tính giá trị hợp lý của USD/CAD quanh 1,4141, thấp hơn vùng giao dịch thực tế, tức CAD vẫn bị định giá thấp hơn giá trị nội tại dù mức chênh lệch đã thu hẹp.

Điều này cho thấy thị trường đang cộng thêm phần bù rủi ro địa chính trị và thương mại vào CAD, khiến giá thị trường thấp hơn những gì các mô hình định lượng truyền thống dự báo.

Bốn nguyên nhân khiến CAD không còn đi cùng giá dầu

Từ các bằng chứng số liệu, kỹ thuật và dòng tiền ở trên, có thể bóc tách bốn nguyên nhân chính khiến CAD suy yếu bất chấp giá dầu tăng mạnh.

1. Chênh lệch lãi suất vẫn nghiêng về USD

Ngày 15/7, Ngân hàng Trung ương Canada giữ nguyên lãi suất 2,25% lần thứ sáu liên tiếp sau khi lạm phát lõi giảm xuống mức thấp nhất 5 năm. Trong khi đó, Chủ tịch Fed Kevin Warsh vẫn duy trì lập trường diều hâu, khiến lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 2 năm ngày 24/7 ở 4,33%, cao hơn đáng kể mức 2,84% của Canada.

Theo lý thuyết ngang giá lãi suất, đồng tiền của quốc gia có lãi suất thấp hơn thường chịu áp lực mất giá. Chênh lệch lợi suất gần 150 điểm cơ bản hiện nay khiến dòng vốn tiếp tục ưu tiên USD thay vì CAD, thậm chí mức suy yếu của CAD còn lớn hơn những gì lý thuyết truyền thống dự báo.

2. Giá dầu tăng nhưng dòng tiền vẫn chọn USD

Chính cuộc xung đột khiến dầu tăng mạnh cũng đồng thời thúc đẩy dòng vốn toàn cầu tìm đến tài sản trú ẩn, mà điểm đến quen thuộc vẫn là USD. Vì vậy, cùng một sự kiện tạo ra hai lực trái chiều: dầu cao hỗ trợ CAD, nhưng nhu cầu trú ẩn lại đẩy USD mạnh hơn, khiến lực thứ hai lấn át hoàn toàn.

Diễn biến của TD Securities phản ánh rõ điều này.

Cuối tháng 6, tổ chức này từng đặt cược USD/CAD sẽ giảm xuống dưới 1,40 thông qua chiến lược quyền chọn kỳ hạn hai tháng. Tuy nhiên, chỉ chưa đầy ba tuần sau, họ phải đóng vị thế và điều chỉnh quan điểm khi lạm phát Canada yếu hơn dự báo lại khiến USD/CAD tăng.

TD Securities thừa nhận sức mạnh của USD trên diện rộng sẽ tiếp tục hạn chế khả năng USD/CAD giảm dưới 1,40, còn giá dầu cao chủ yếu hỗ trợ CAD trên các cặp tiền chéo thay vì so với USD.

Việc một tổ chức lớn phải thay đổi chiến lược trong thời gian ngắn cho thấy ngay cả các mô hình giao dịch chuyên nghiệp cũng đang phải liên tục thích nghi trước một thị trường vận hành khác thường.

3. Canada không thực sự hưởng trọn mức tăng của Brent

Một nguyên nhân mang tính cấu trúc thường bị bỏ qua là Canada không bán dầu theo giá Brent.

Phần lớn dầu xuất khẩu của nước này là dầu nặng từ Alberta, được định giá theo chuẩn Western Canadian Select (WCS), vốn thường thấp hơn WTI khoảng 12-16 USD/thùng, chưa kể còn thấp hơn Brent do chi phí vận chuyển, lọc dầu và giới hạn đường ống. Tháng 6 vừa qua, đường ống Trans Mountain lần đầu rơi vào tình trạng vượt công suất kể từ khi hoàn thành.

Bên cạnh đó, Mỹ vẫn áp thuế 10% đối với sản phẩm năng lượng nhập khẩu từ Canada. Vì vậy, dù Brent tăng mạnh, lượng ngoại tệ thực chảy vào Canada nhỏ hơn đáng kể so với những gì biến động của Brent phản ánh.

Điều này khiến các mô hình sử dụng Brent làm đại diện cho doanh thu xuất khẩu của Canada thường đánh giá quá cao mức độ CAD đáng lẽ phải tăng.

4. Rủi ro thương mại trở thành một biến số độc lập

Yếu tố cuối cùng là căng thẳng thương mại Mỹ - Canada đang được thị trường định giá như một khoản bù rủi ro riêng.

Ngày 1/7, Mỹ chính thức từ chối gia hạn CUSMA thêm 16 năm, đưa hiệp định vào cơ chế rà soát hàng năm đến 2036. Chỉ ba tuần sau, Washington tiếp tục công bố kế hoạch áp thuế 50% đối với nhiều mặt hàng Canada.

Hệ quả đã xuất hiện trong dữ liệu thương mại. Xuất khẩu Canada sang Mỹ giảm khoảng 10% so với cùng kỳ, còn tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ chỉ còn 71,7%, mức thấp nhất kể từ đầu những năm 1980.

Về bản chất, thị trường đang cộng thêm một phần bù rủi ro chính sách vào CAD, tương tự như phần bù rủi ro tín dụng trên thị trường trái phiếu. Khoản chiết khấu này không đến từ các yếu tố kinh tế truyền thống như lãi suất hay giá dầu mà phản ánh sự bất định về chính sách thương mại trong nhiều năm tới.

Không phải ai cũng tin CAD sẽ tiếp tục suy yếu

Ngay cả khi CAD đang chịu áp lực mạnh, vẫn có những lập luận cho rằng thị trường đã phản ứng quá mức.

Trước khi điều chỉnh chiến thuật ngắn hạn, TD Securities từng cho rằng giới đầu tư đang quá bi quan về triển vọng kinh tế Canada, trong khi các dữ liệu vĩ mô bắt đầu cải thiện. Theo họ, USD/CAD trước đây chỉ duy trì trên 1,42 trong giai đoạn căng thẳng thuế quan cực đoan năm ngoái, kịch bản khó lặp lại nguyên vẹn trong năm nay.

Vì vậy, TD Securities vẫn giữ quan điểm trung hạn rằng USD/CAD có thể giảm dần về khoảng 1,34 vào cuối năm nếu Fed bắt đầu chu kỳ nới lỏng trong năm sau và rủi ro thuế quan không tiếp tục leo thang.

Đây là một luận điểm hợp lý.

Một bên thị trường tập trung vào định vị đầu cơ, chênh lệch lãi suất và rủi ro chính sách trước mắt; bên còn lại nhấn mạnh định giá cơ bản và chu kỳ tiền tệ trung hạn.

Chính sự tồn tại đồng thời của hai góc nhìn này mới phản ánh đúng bản chất của một thị trường hai chiều, thay vì một xu hướng đồng thuận tuyệt đối như dữ liệu bán khống có thể khiến nhiều người lầm tưởng.

Vậy điều gì thực sự đang diễn ra?

Ghép toàn bộ các lớp phân tích lại, có thể thấy sự suy yếu của CAD giữa lúc giá dầu tăng mạnh không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của bốn động lực cùng lúc.

Thứ nhất, mối tương quan giữa CAD và giá dầu đã suy yếu đáng kể, khi cú tăng gần 29% của Brent trong một tháng chỉ giúp CAD mạnh lên chưa tới 1%.

Thứ hai, dòng vốn trú ẩn vào USD đang lấn át hoàn toàn lợi ích mà CAD thường nhận được từ giá dầu cao.

Thứ ba, cấu trúc xuất khẩu dầu của Canada khiến nước này không được hưởng trọn mức tăng của Brent do dầu WCS luôn giao dịch với mức chiết khấu lớn, cộng thêm các hạn chế về hạ tầng và thuế nhập khẩu.

Cuối cùng, rủi ro thương mại Mỹ - Canada sau những diễn biến liên quan đến CUSMA đang được thị trường định giá như một khoản bù rủi ro độc lập, không còn phụ thuộc vào các biến số truyền thống như giá hàng hóa hay lãi suất.

Điều khiến kết luận này có sức thuyết phục là ba lăng kính khác nhau đều đang chỉ về cùng một hướng. Phân tích định lượng cho thấy beta giữa CAD và dầu đã thu hẹp mạnh; các chỉ báo kỹ thuật phản ánh thị trường đang trong trạng thái giằng co chứ chưa đảo chiều; còn dữ liệu COT xác nhận cả dòng tiền đầu cơ lẫn dòng tiền dài hạn đều đồng thuận bán ròng CAD.

Câu hỏi còn lại là liệu đây chỉ là hiện tượng ngắn hạn hay một sự thay đổi mang tính cấu trúc trong cách thị trường định giá các đồng tiền hàng hóa sau đại dịch.

Với các dữ liệu hiện có, nhiều khả năng dòng vốn trú ẩn sẽ suy yếu nếu căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt, phù hợp với kịch bản trung hạn của TD Securities. Tuy nhiên, những yếu tố mang tính cấu trúc như mức chiết khấu của dầu Canada hay bất định quanh CUSMA sẽ khó biến mất trong một vài quý, bởi chúng phụ thuộc vào hạ tầng và chính sách thương mại cần nhiều năm để thay đổi.

Vì vậy, vị thế bán khống CAD ở mức cao kỷ lục không nên được hiểu đơn giản là tín hiệu sắp xảy ra một đợt short squeeze, mà phản ánh niềm tin của thị trường rằng các rủi ro cấu trúc này sẽ còn kéo dài lâu hơn bất kỳ đợt tăng giá dầu ngắn hạn nào.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao đồng đô la Canada không tăng giá khi giá dầu tăng như trước đây?

Vì hệ số nhạy cảm thực tế giữa CAD và giá dầu đã co lại rất mạnh, trong khi chênh lệch lãi suất bất lợi, dòng vốn trú ẩn về đô la Mỹ và rủi ro thương mại CUSMA đang là những lực chi phối mạnh hơn nhiều so với kênh giá hàng hóa truyền thống.

Đồng đô la Canada có thực sự là tiền tệ bị bán khống nhiều nhất thế giới không?

Đúng, theo dữ liệu Commitments of Traders tuần đầu tháng 7 năm 2026, vị thế bán ròng đầu cơ trên CAD đã vượt qua cả yên Nhật, trở thành mức bán khống lớn nhất trong nhóm các đồng tiền chủ chốt.

Tỷ giá cân bằng hợp lý của USD/CAD theo các mô hình định lượng là bao nhiêu?

Một số bàn chiến lược lớn ước tính mức cân bằng quanh 1,41, thấp hơn vùng giao dịch thực tế, cho thấy CAD vẫn đang rẻ hơn giá trị nội tại dù khoảng cách định giá đã thu hẹp gần đây.

WCS là gì và tại sao nó quan trọng với đồng CAD?

WCS là chuẩn giá dầu thô nặng từ cát dầu Alberta, luôn giao dịch thấp hơn Brent và WTI do chi phí lọc dầu và hạn chế đường ống, khiến Canada không hưởng lợi trọn vẹn khi giá dầu quốc tế tăng.

Vị thế bán khống kỷ lục có đồng nghĩa CAD sắp đảo chiều tăng giá không?

Không hẳn, vì cả nhóm tiền thật lẫn tiền nóng đều đang đồng thuận bán ròng, cho thấy niềm tin thị trường vào sự suy yếu này khá sâu, dù vị thế quá đông đúc vẫn luôn tiềm ẩn rủi ro biến động mạnh nếu xuất hiện chất xúc tác bất ngờ.